W naszym przedszkolu pewnego lutowego dnia ogłosiliśmy „Dzień Ciasta Marchewkowego”. Zapytaliśmy Krasnoludków rano: „kto z Was lubi ciasto?”. Praktycznie wszystkie dłonie poszły w górę. „A kto z Was wie, jak zrobić ciasto bez cukru?”. Większość dłoni opadła. Tylko jedna mała dłoń, sześcioletniej Hani, została w górze. „Mama u nas robi z bananem i daktylami”. Tak. Brawo, Haniu. I tak też my dziś zrobimy.
W tym artykule chcemy opowiedzieć Państwu o naszej filozofii zdrowej kuchni przedszkolnej, dlaczego organizujemy „Dni Zdrowego Jedzenia” raz w miesiącu, co Krasnoludki dowiadują się o cukrze i jego alternatywach, i jak zwykła marchewka może stać się słodką, zdrową ucztą.
Cukier w przedszkolu — temat, którego nie unikamy
Współczesne badania nad zdrowiem dzieci nie zostawiają wątpliwości: cukier dodany jest jednym z największych zagrożeń dla rozwoju Dziecka. Powoduje wahania nastroju i koncentracji, sprzyja próchnicy, otyłości, zaburzeniom metabolicznym. Polskie statystyki są niepokojące — przeciętne polskie Dziecko spożywa znacznie więcej cukru niż zaleca Światowa Organizacja Zdrowia.
Co z tym robić w przedszkolu? Niektóre placówki radzą sobie tak, że po prostu zakazują cukru. My uważamy, że to nie wystarczy. Bo Dziecko, którego się tylko ogranicza, zaraz po wyjściu z przedszkola sięgnie po cukrowe słodycze. Lepsze podejście: uczyć Dzieci, jak robić smaczne, słodkie potrawy bez cukru. Bo wtedy Dziecko ma realną alternatywę. Nie tylko teoretyczną wiedzę „cukier jest niezdrowy”, ale konkretną umiejętność „umiem zrobić coś dobrego bez cukru”.
Dlatego co miesiąc organizujemy w naszym przedszkolu Dzień Zdrowego Słodkiego. Czasem to jest ciasto marchewkowe. Czasem energy balls z daktyli i orzechów. Czasem deser z bananów i awokado (tak, awokado może być deserem!). Czasem owsianka na śliwkach. Każdy z tych dni jest dla Krasnoludków przygodą — ale też lekcją o tym, że zdrowa kuchnia może być pyszna.
Co konkretnie się działo
Wprowadzenie. Pani Patrycja zaczęła dzień od pytania: „skąd bierze się słodki smak?”. Krasnoludki po krótkim namyśle: „z cukru!”. „Tak, ale czy tylko z cukru?”. Cisza. „Spróbujemy”. Pani podała każdemu Krasnoludkowi kawałek surowej marchewki. „Spróbuj. Jaki ma smak?”. „Słodki!” — krzyknęła zaskoczona Marysia. „A teraz spróbuj suszonego daktyla”. „Ojej, jaki słodki!”. „A miodu?”. „Najsłodszy!”. „A czy w którymkolwiek z tych jest cukier?”. „Nie!”. „Właśnie. Słodkość bywa w naturze. Nie zawsze trzeba dosypać cukru”.
To była dla wielu Krasnoludków pierwsza w życiu uświadomiona lekcja, że owoce i warzywa naturalnie są słodkie. Słodki smak to nie jest „tylko cukier”. To jest naturalna słodycz, którą natura w nich umieściła, żebyśmy mieli powód, żeby je zjeść.
Praca w kuchni. Krasnoludki podzieliły się na grupy. Każda grupa miała swój etap przygotowania ciasta.
Pierwsza grupa — obieranie marchewek. Dziecięce noże (bezpieczne, ale prawdziwe) i obieraczki ze specjalnym uchwytem dla małej dłoni. Każde Krasnoludek obrało jedną marchewkę. To jest dla pięciolatka spore zadanie — wymaga koordynacji obu rąk, kontroli siły, cierpliwości. Trwało dłużej, niż się spodziewały. Ale każde Krasnoludek uparte dokończyło swoją marchewkę.
Druga grupa — ścieranie na tarce. Obrane marchewki trzeba zetrzeć na drobnej tarce. Tu uważność jest kluczowa — bo tarka jest ostra, można sobie zranić palec. Krasnoludki pracowały z towarzyszącą paniami z ostrym skupieniem. Niektóre zatrzymywały rękę zaraz przy końcu marchewki, żeby nie ścierać palców. Każde nauczyło się czegoś nowego o swoim ciele i o narzędziu.
Trzecia grupa — przygotowanie pozostałych składników. Banan, daktyle (suszone), orzechy, garść rodzynek, łyżeczka cynamonu, łyżeczka imbiru, kapka soku z cytryny. Krasnoludki łuskały daktyle (wyjmowały z nich pestki — fenomenalne ćwiczenie precyzyjnych ruchów palcami), kruszyły orzechy w drewnianym moździerzu, mierzyły przyprawy.
Czwarta grupa — blendowanie i mieszanie. Banany i daktyle do blendera, na gładką masę. Tę masę wymieszano potem ze startą marchewką, orzechami, rodzynkami i przyprawami. Każde Krasnoludek dodawało coś od siebie. Wszyscy próbowali wykończenie — czy wystarczająco słodko, czy może dodać jeszcze daktyla. To była prawdziwa praca kucharska — z degustacją, dyskusją, decyzjami.
Formowanie i podanie. Ciasto nie wymagało pieczenia. Wystarczyło ułożyć w foremkach, schłodzić w lodówce, ozdobić na wierzchu posypaną cynamonem śmietaną kokosową (zamiast bitej śmietany z cukrem). Każde Krasnoludek dostało swoją porcję, zabrało do domu w plastikowym pudełku. Wieczorem rodzice z zachwytem mówili nam: „mój syn nie dał mi nic z tego zjeść, sam wszystko zjadł i prosił o jeszcze”.
Co buduje się w Dziecku podczas takiego dnia
Zdrowy stosunek do jedzenia. Krasnoludek, który widzi, jak powstaje ciasto, jak własnoręcznie ściera marchewkę, który dodaje banana, który próbuje masy w trakcie przygotowania — buduje sobie zupełnie inną relację z jedzeniem niż Dziecko, które tylko otrzymuje gotową porcję na talerzu. To jedzenie jest „swoje”. Wie, skąd się bierze. Rozumie, co w nim jest.
Pojęcie składników. Większość pięciolatków, kiedy pyta się ich „co jest w cieście”, odpowiada: „mąka, jajka, cukier”. Po naszym Dniu Ciasta Marchewkowego wiedzą, że ciasto może być z marchewki, banana, daktyli, orzechów. Że nie ma jednej recepty na ciasto. Że można eksperymentować. Że można robić zdrowo.
Pierwsze zrozumienie cukru jako składnika. „Cukier jest jednym ze składników, ale nie jedynym, który daje słodki smak”. To jest dla pięciolatka konceptualnie ważne odkrycie. Bo zostaje z nim na lata. Dziecko, które rozumie, że banan może zastąpić cukier, ma w dorosłości znacznie większe szanse, żeby gotować zdrowo dla siebie i swojej przyszłej rodziny.
Motoryka mała. Obieranie, ścieranie, łuskanie, kruszenie — wszystkie te czynności są pracą palców. Kolejny dzień intensywnego treningu motoryki małej, ukrytego w fabule kucharzenia.
Cierpliwość kulinarna. Ciasto trzeba schłodzić w lodówce. Krasnoludki, które chciały od razu spróbować, musiały poczekać dwie godziny. Dla pięciolatka dwie godziny to jest długo. Ale udaje im się — bo wiedzą, że nagroda będzie warta czekania.
Co Rodzic może zrobić w domu
Domowe zdrowe gotowanie z Dzieckiem to jedna z najlepszych inwestycji rodzicielskich. Kilka pomysłów na zaczynek:
— Energy balls z daktyli i orzechów. Najprostszy zdrowy słodki. 1 szklanka daktyli (bez pestek) + 1/2 szklanki orzechów + 2 łyżki kakao + szczypta soli + odrobina wody. Wszystko zblendować, formować kuleczki, schłodzić. Krasnoludek może lepić kuleczki — to fenomenalna zabawa motoryczna.
— Smoothie owocowe. Banan + jagody + jogurt naturalny + odrobina miodu. Zblendować. Dziecko naturalnie kocha smoothies, jeśli są dobrze zrobione. Bez cukru, ze świeżych owoców.
— Owsianka na śliwkach. Płatki owsiane gotowane na mleku, z dodatkiem pokrojonych suszonych śliwek i odrobiną cynamonu. Słodki, sycący, zdrowy poranek.
— Banan z masłem orzechowym. Najprostszy „deser” świata. Banan w plasterki, polany masłem orzechowym, ozdobiony orzechami. Pięciolatek je z apetytem i prosi o więcej.
— Wprowadźcie zasadę „jedna część cukru, dwie części owoców”. Jeśli pieczecie ciasto z cukrem, zmniejszcie ilość cukru o połowę i zastąpcie banana, jabłka, daktyli. Ciasto wyjdzie tak samo dobre — a Dziecko otrzyma znacznie zdrowszą porcję.
— Zapytajcie Dziecka „skąd bierze się słodki smak”. Spróbujcie razem — surowa marchewka, jabłko, miód, daktyle, banan. Niech Dziecko porównuje. Niech samo wyciągnie wniosek.
Co zostało po Dniu Ciasta Marchewkowego
Dwa tygodnie po naszym Dniu Ciasta Marchewkowego rodzice mówili nam, że w domach pojawiła się nowa moda. „Mój syn poprosił, żebym zrobiła energy balls z daktylami”. „Moja córka chce każdego ranka banana z masłem orzechowym, twierdząc, że to jest deser przedszkolny”. „Mój syn wymyślił sam, że można zrobić budyń z banana i awokado — i jest pyszny”.
To są właśnie efekty, dla których organizujemy te dni. Bo Dziecko, które raz nauczyło się robić zdrowy słodki, przekazuje tę umiejętność rodzinie. Wprowadza nową dynamikę do domowej kuchni. Pyta i eksperymentuje. Odkrywa, że jedzenie może być pyszne i zdrowe jednocześnie.
I to jest jedna z najlepszych rzeczy, które możemy zrobić dla naszych Krasnoludków na całe ich dorosłe życie. Bo przyzwyczajenia żywieniowe, które buduje się w wieku pięciu lat, zostają na zawsze. Krasnoludek, który jako dorosły będzie potrafił zrobić sobie pyszny obiad bez cukru, będzie zdrowszy, bardziej witalny, mniej narażony na choroby cywilizacyjne. Wszystko to zaczyna się od jednego małego, niewielkiego dnia z marchewką w przedszkolu.
A wszystko zaczyna się od jednej naukowej obserwacji: marchewka, kiedy się ją obiera, naprawdę jest słodka.